Hoại tử vô mạch: Triệu chứng, nguyên nhân, biến chứng và điều trị

Hoại tử vô mạch

Hoại tử vô mạch (Avascular necrosis) là một tình trạng y tế liên quan đến sự tổn thương của xương do sự gián đoạn hoặc hủy hoại nguồn cung cấp máu đến khu vực xương bị ảnh hưởng. Điều này dẫn đến việc mất dần sự sống và tính linh hoạt của mô xương, gây hoại tử xương. Bệnh thường xảy ra ở các khớp có sụn, như khớp háng, khớp vai, khớp gối, và cổ chân.

Nhiều người không có triệu chứng trong giai đoạn đầu của bệnh hoại tử vô mạch. Khi tình trạng nghiêm trọng hơn, khớp bị ảnh hưởng có thể bị đau khi bạn gia tăng áp lực lên. Cuối cùng, có thể cảm thấy đau ngay cả khi bạn đang nằm. Đau có thể nhẹ hoặc nặng và thường phát triển dần dần. Đau liên quan đến hoại tử vô mạch của hông có thể tập trung ở vùng khớp háng, đùi hoặc mông. Ngoài hông, các khu vực có khả năng bị ảnh hưởng là vai, đầu gối, bàn tay và bàn chân.

Một số người bị hoại tử vô mạch ở cả hai bên (hai bên) – chẳng hạn như ở cả hai bên khớp háng hoặc cả hai đầu gối.

Hoại tử vô mạch

Nguyên nhân nào gây hoại tử vô mạch?

Nguyên nhân gây hoại tử vô mạch liên quan chủ yếu đến việc gián đoạn hoặc hủy hoại nguồn cung cấp máu đến khu vực xương bị ảnh hưởng. Điều này dẫn đến việc mất dần sự sống và tính linh hoạt của mô xương, gây hoại tử xương. Một số nguyên nhân chính gây ra hoại tử vô mạch bao gồm:

  • Giảm cung cấp máu: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây hoại tử vô mạch. Sự gián đoạn hoặc giảm cung cấp máu đến khu vực xương có thể xảy ra khi các mạch máu bị tắc nghẽn dẫn đến suy yếu mô xương.
  • Bất thường cấu trúc mạch máu: Một số trường hợp có thể do sự bất thường về cấu trúc mạch máu làm giảm cung cấp máu cho xương.
  • Bị tổn thương hoặc chấn thương: Các chấn thương hoặc tổn thương ở khu vực xương có thể làm giảm hoặc ngừng cung cấp máu đến xương, gây ra hoại tử vô mạch.
  • Bệnh lý khác: Một số bệnh lý khác như bệnh lupus, bệnh gút, điều trị bằng corticosteroid, huyết khối, xơ vữa động mạch, bệnh thủy đậu, bệnh thiếu máu hồng cầu hình liềmbệnh Gaucher cũng có thể làm tăng nguy cơ hoại tử vô mạch.
  • Sử dụng chất gây nghiện: Các chất gây nghiện như rượu, hút thuốc lá và cần sa đã được liên kết với nguy cơ cao gây ra hoại tử vô mạch.
  • Phẫu thuật hoặc điều trị bức xạ: Một số phẫu thuật và điều trị bức xạ có thể ảnh hưởng đến cung cấp máu đến khu vực xương, gây hoại tử vô mạch.
  • Lão hóa tự nhiên: Lão hóa tự nhiên cũng có thể làm giảm cung cấp máu đến các khu vực xương.

Đối với khoảng 25% những người bị hoại tử vô mạch, nguyên nhân của việc dòng máu bị gián đoạn là không rõ. Tùy thuộc vào nguyên nhân cụ thể, hoại tử vô mạch có thể xảy ra ở mọi độ tuổi, từ trẻ sơ sinh đến người già. Việc xác định và điều trị kịp thời nguyên nhân gây hoại tử vô mạch rất quan trọng để ngăn ngừa tiến triển và hậu quả nghiêm trọng cho khớp và xương.

Những ai dễ bị hoại tử vô mạch?

Dễ bị hoại tử vô mạch là những nhóm người có các yếu tố nguy cơ tăng cao gây ra gián đoạn hoặc giảm cung cấp máu đến khu vực xương, dẫn đến nguy cơ cao hơn bị hoại tử vô mạch. Một số nhóm người có nguy cơ dễ bị hoại tử vô mạch bao gồm:

  • Trẻ em và thanh thiếu niên: Hoại tử vô mạch thường xảy ra ở trẻ em và thanh thiếu niên, đặc biệt là ở trẻ em nam. Thông thường, độ tuổi tác động từ 4 đến 10 tuổi, nhưng có thể xảy ra ở bất kỳ độ tuổi nào trong giai đoạn trẻ em.
  • Người già: Lão hóa tự nhiên là một yếu tố nguy cơ cho hoại tử vô mạch, vì lúc này cơ thể có xu hướng mất dần khả năng tái tạo và sửa chữa mô xương.
  • Người bị tổn thương hoặc chấn thương: Những người đã từng bị chấn thương hoặc tổn thương ở khu vực xương có nguy cơ cao hơn bị hoại tử vô mạch.
  • Người bị bệnh lý khác: Các bệnh lý như bệnh lupus, bệnh gút, điều trị bằng corticosteroid, huyết khối, bệnh thủy đậu cũng có thể tăng nguy cơ hoại tử vô mạch.
  • Người sử dụng chất gây nghiện: Các chất gây nghiện như rượu, hút thuốc lá và cần sa đã được liên kết với nguy cơ cao gây ra hoại tử vô mạch.
  • Người điều trị bằng bức xạ: Một số phẫu thuật và điều trị bằng bức xạ có thể ảnh hưởng đến cung cấp máu đến khu vực xương, gây hoại tử vô mạch.
  • Sử dụng Bisphosphonate . Sử dụng lâu dài các loại thuốc để tăng mật độ xương có thể góp phần phát triển bệnh hoại tử xương hàm. Biến chứng hiếm gặp này đã xảy ra ở một số người được điều trị bằng liều cao của những loại thuốc này đối với bệnh ung thư, chẳng hạn như đa u tủy và ung thư vú di căn.

Người thuộc các nhóm trên nên cẩn thận và hạn chế các yếu tố nguy cơ gây ra hoại tử vô mạch bằng cách tăng cường sự chăm sóc và kiểm tra sức khỏe định kỳ. Nếu có bất kỳ triệu chứng nghi ngờ hoặc lo lắng về sức khỏe của mình, nên tìm kiếm ý kiến của bác sĩ để được đánh giá và kiểm tra kỹ hơn.

Các biến chứng của hoại tử vô mạch

Hoại tử vô mạch có thể gây ra một số biến chứng nghiêm trọng và tác động tiêu cực đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Dưới đây là một số biến chứng phổ biến của hoại tử vô mạch:

  • Xẹp xương: Biến chứng nghiêm trọng nhất của hoại tử vô mạch là xẹp xương. Khi xương bị hoại tử xương mất đi sự hỗ trợ và tính linh hoạt, dẫn đến suy giảm chức năng xương khớp gây ra đau và khó khăn trong việc di chuyển.
  • Các vấn đề xương và khớp: Hoại tử vô mạch có thể dẫn đến sự mất mát và thay đổi hình dạng của xương và khớp. Nó có thể gây ra sự bất bình thường trong cấu trúc xương và dẫn đến các vấn đề như khớp không ổn định, gãy xương dễ dàng hơn và viêm khớp.
  • Suy giảm chất lượng cuộc sống: Đau và sự hạn chế di chuyển do hoại tử vô mạch có thể gây ra sự giảm khả năng tham gia vào các hoạt động hàng ngày và thể thao, gây ra sự mất tự tin và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.
  • Cần đến phẫu thuật để điều trị: Trong những trường hợp nghiêm trọng, việc phẫu thuật có thể là cách duy nhất để điều trị hoặc giảm thiểu biến chứng. Tuy nhiên, phẫu thuật mang theo rủi ro và yêu cầu thời gian hồi phục dài hơn.
  • Không phục hồi hoàn toàn: Trong một số trường hợp, ngay cả sau điều trị, hoại tử vô mạch có thể dẫn đến các vấn đề kéo dài, và sự phục hồi hoàn toàn không thể đạt được.

Các biến chứng của hoại tử vô mạch có thể rất nghiêm trọng và ảnh hưởng đến cuộc sống của người bệnh. Việc chẩn đoán và điều trị kịp thời, cùng với việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa và chăm sóc sau điều trị có thể giúp giảm nguy cơ biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Điều trị hoại tử vô mạch

Điều trị hoại tử vô mạch tùy thuộc vào giai đoạn và mức độ nghiêm trọng của bệnh, vị trí bị ảnh hưởng, và tình trạng sức khỏe chung của người bệnh. Mục tiêu của điều trị là ngăn chặn tiến triển của hoại tử, giảm đau và khó khăn trong việc di chuyển, cũng như duy trì chức năng khớp và xương càng tốt càng tốt. Dưới đây là một số phương pháp điều trị phổ biến cho hoại tử vô mạch:

  • Giảm tải trọng khớp: Tránh tải trọng quá lớn lên khớp bị ảnh hưởng là một phần quan trọng của điều trị. Có thể sử dụng đai hỗ trợ hoặc giảm việc sử dụng khớp để giảm áp lực lên vùng xương bị tổn thương.
  • Điều trị dự phòng: Đối với những trường hợp không quá nghiêm trọng, bác sĩ có thể đề xuất các biện pháp dự phòng như tập luyện để tăng cường cơ và linh hoạt, đảm bảo tư thế đúng  khi di chuyển và làm việc.
  • Thuốc giảm đau và chống viêm: Sử dụng các loại thuốc giảm đau không kê đơn như paracetamol hoặc thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) như ibuprofen có thể giúp giảm đau và viêm.
  • Điều trị thuốc: Trong một số trường hợp nghiêm trọng, bác sĩ có thể kê đơn thuốc giúp giảm hoặc ngăn chặn tiến triển hoại tử, chẳng hạn như bisphosphonates hoặc hỗ trợ với các yếu tố tăng trưởng xương.
  • Vật lý trị liệu: Các liệu pháp vật lý như điện trị liệu, siêu âm, và laser có thể giúp giảm đau, giảm viêm và cải thiện chức năng khớp và xương.
  • Phẫu thuật: Trong những trường hợp nghiêm trọng và không phản ứng tốt với điều trị không phẫu thuật, bác sĩ có thể đề xuất các phương pháp phẫu thuật như ghép xương, đặt ổ khớp nhân tạo hoặc phẫu thuật tái cấu trúc khớp.
  • Thay khớp: Trong một số trường hợp nghiêm trọng, khi khớp đã bị suy giảm hoàn toàn, phẫu thuật thay khớp có thể là tùy chọn để cải thiện chức năng khớp.

Quan trọng là thực hiện các phương pháp điều trị dưới sự hướng dẫn của bác sĩ và tuân thủ theo kế hoạch điều trị được đề xuất. Việc theo dõi và thường xuyên kiểm tra với bác sĩ là quan trọng để theo dõi tiến triển và điều chỉnh phương pháp điều trị nếu cần thiết.

Phòng ngừa

Phòng ngừa hoại tử vô mạch là rất quan trọng, đặc biệt đối với những người có nguy cơ cao. Dưới đây là một số cách bạn có thể phòng ngừa hoại tử vô mạch:

  • Điều trị các yếu tố nguy cơ: Nếu bạn có các yếu tố nguy cơ, như sử dụng chất gây nghiện, bệnh lý khác, dùng corticosteroid, hoặc có tiền sử chấn thương, hãy thảo luận với bác sĩ về cách giảm nguy cơ hoặc điều trị các bệnh lý liên quan.
  • Hạn chế sử dụng chất gây nghiện: Tránh sử dụng chất gây nghiện như rượu, hút thuốc lá và cần sa, vì chúng có thể gây ra nguy cơ cao bị hoại tử vô mạch.
  • Trao đổi với bác sĩ về điều trị bằng corticosteroid: Nếu bạn đang hoặc sắp bắt đầu điều trị bằng corticosteroid, hãy thảo luận với bác sĩ về các biện pháp giảm thiểu tác động tiêu cực lên xương và khớp.
  • Điều chỉnh lối sống và tập luyện: Duy trì một lối sống lành mạnh, bao gồm ăn uống cân đối và tập luyện thường xuyên, giúp tăng cường sức khỏe chung và giảm nguy cơ các vấn đề xương khớp.
  • Tránh chấn thương: Tránh chấn thương hoặc tổn thương lặp đi lặp lại ở khu vực xương để giảm nguy cơ bị hoại tử vô mạch.
  • Điều chỉnh tư thế khi ngồi và nằm: Đối với những người có nguy cơ cao, hãy cố gắng thay đổi tư thế thường xuyên khi ngồi hoặc nằm, để giảm áp lực lên các khớp.
  • Định kỳ kiểm tra sức khỏe: Thực hiện kiểm tra sức khỏe định kỳ với bác sĩ và theo dõi sự phát triển của các yếu tố nguy cơ liên quan đến hoại tử vô mạch.

Nhớ rằng, phòng ngừa luôn tốt hơn là điều trị. Nếu bạn có nguy cơ cao hoặc có triệu chứng nghi ngờ về hoại tử vô mạch, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để được kiểm tra và tư vấn cụ thể về phòng ngừa và chăm sóc sức khỏe.

 

⏩⏩ Mời quý cô bác, anh chị tham gia nhóm tại: fb.com/536288528581514 để trao đổi thêm những thông tin – tình trạng sức khỏe cùng cộng đồng và bác sĩ chuyên khoa.

Trong trường hợp bạn có những câu hỏi, thắc mắc về tình trạng bệnh của mình có thể tham vấn ý kiến bác sĩ bằng cách nhấn vào banner bên dưới đây.

BS HOANG VAN TRIEU

Bỏ phiếu