Thuốc kháng sinh: Có thể điều trị bệnh gì và những lưu ý khi sử dụng

Thuốc kháng sinh

Thuốc kháng sinh là các loại thuốc có tác dụng tiêu diệt hoặc ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn. Chúng hoạt động bằng cách can thiệp vào các quá trình sinh học quan trọng của vi khuẩn, khiến vi khuẩn không thể tồn tại hoặc phát triển. Chúng được sử dụng để điều trị các bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn gây ra, chẳng hạn như nhiễm trùng đường hô hấp, nhiễm trùng đường tiết niệu, nhiễm trùng da và nhiễm trùng xương khớp.

Kháng sinh hoạt động như thế nào?

Có nhiều cơ chế hoạt động khác nhau của kháng sinh, bao gồm:

  • Ức chế tổng hợp vách tế bào vi khuẩn: Vách tế bào là một thành phần quan trọng của vi khuẩn, giúp bảo vệ vi khuẩn khỏi các tác nhân gây hại. Thuốc có thể ức chế quá trình tổng hợp vách tế bào, khiến vi khuẩn bị vỡ và chết.
  • Gây ức chế màng bào tương vi khuẩn: Màng bào tương là một lớp màng bao bọc bên ngoài tế bào vi khuẩn. Kháng sinh có thể gây ức chế màng bào tương, khiến vi khuẩn bị mất nước và chết.
  • Ức chế sinh tổng hợp protein vi khuẩn: Protein là một thành phần quan trọng của vi khuẩn, tham gia vào nhiều quá trình sinh học quan trọng. Kháng sinh có thể ức chế quá trình tổng hợp protein, khiến vi khuẩn không thể sản xuất các protein cần thiết để tồn tại.
  • Ức chế sinh tổng hợp axit nucleic vi khuẩn: Axit nucleic là vật liệu di truyền của vi khuẩn, chứa thông tin cần thiết để tạo ra các protein. Kháng sinh có thể ức chế quá trình sinh tổng hợp axit nucleic, khiến vi khuẩn không thể tạo ra các protein cần thiết để tồn tại.
  • Ức chế sinh tổng hợp folate vi khuẩn: Folate là một loại vitamin cần thiết cho quá trình tổng hợp DNA của vi khuẩn. Kháng sinh có thể ức chế sinh tổng hợp folate, khiến vi khuẩn không thể tổng hợp DNA và chết.

Thuốc kháng sinh

Kháng sinh có bao nhiêu loại?

Hiện nay, có rất nhiều loại kháng sinh khác nhau, được phân loại dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau.

  • Theo nguồn gốc: Kháng sinh có thể được phân loại thành tự nhiên và tổng hợp. Kháng sinh tự nhiên là những loại được tìm thấy trong tự nhiên, từ các loại vi sinh vật như nấm, vi khuẩn,… Kháng sinh tổng hợp là những loại được tổng hợp trong phòng thí nghiệm.
  • Theo phổ tác dụng: Kháng sinh có thể được phân loại thành phổ hẹp và phổ rộng. Kháng sinh phổ hẹp chỉ tác dụng trên một số loại vi khuẩn nhất định. Kháng sinh phổ rộng tác dụng trên nhiều loại vi khuẩn khác nhau.
  • Theo cơ chế tác dụng: Kháng sinh có thể được phân loại thành nhiều nhóm khác nhau dựa trên cơ chế tác dụng của chúng. Một số nhóm phổ biến bao gồm:
    • Beta-lactam: Gồm penicillin, cephalosporin, carbapenem,… Tác dụng ức chế tổng hợp vách tế bào vi khuẩn.
    • Aminoglycoside: Gồm streptomycin, gentamicin, tobramycin,… Tác dụng ức chế tổng hợp protein vi khuẩn.
    • Macrolid: Gồm erythromycin, clarithromycin, azithromycin,… Tác dụng ức chế tổng hợp protein vi khuẩn.
    • Fluoroquinolone: Gồm ciprofloxacin, levofloxacin, moxifloxacin,… Tác dụng ức chế tổng hợp ADN vi khuẩn.
    • Sulfonamid: Gồm sulfadiazine, sulfamethizole,… Tác dụng ức chế tổng hợp acid folic vi khuẩn.

Bên cạnh các loại kháng sinh đã được liệt kê ở trên, còn có nhiều loại khác đang được nghiên cứu và phát triển.

Kháng sinh được sử dụng để điều trị các bệnh gì?

Một số bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn phổ biến được sử dụng để điều trị bao gồm:

  • Nhiễm trùng đường hô hấp trên, chẳng hạn như viêm họng, viêm amidan, viêm tai giữa và viêm xoang
  • Nhiễm trùng đường hô hấp dưới, chẳng hạn như viêm phổi, viêm phế quản và viêm phổi do vi khuẩn
  • Nhiễm trùng đường tiết niệu, chẳng hạn như viêm bàng quang, viêm bể thận và nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát
  • Nhiễm trùng da, chẳng hạn như mụn trứng cá, nhiễm trùng da do vi khuẩn và nhiễm trùng mô mềm
  • Nhiễm trùng xương và khớp, chẳng hạn như viêm xương khớp và viêm tủy xương
  • Nhiễm trùng máu, chẳng hạn như nhiễm trùng huyết
  • Nhiễm trùng do vi khuẩn trong các cơ quan khác, chẳng hạn như viêm màng não, viêm nội tâm mạc và nhiễm trùng ruột

Kháng sinh cũng có thể được sử dụng để điều trị các bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng hơn, chẳng hạn như nhiễm trùng lao và nhiễm trùng HIV.



Kháng sinh có tác dụng phụ gì?

Kháng sinh là một loại thuốc rất quan trọng trong điều trị bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn. Tuy nhiên, thuốc cũng có thể gây ra một số tác dụng phụ, trong đó có cả tác dụng phụ nghiêm trọng.

Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm:

  • Buồn nôn, nôn, tiêu chảy
  • Tiêu chảy do Clostridium difficile (C. difficile)
  • Phát ban da
  • Vàng da
  • Nhiễm trùng nấm
  • Giảm bạch cầu
  • Giảm tiểu cầu
  • Co giật

Các tác dụng phụ nghiêm trọng  bao gồm:

  • Sốc phản vệ
  • Hội chứng Stevens-Johnson
  • Viêm ruột kết giả mạc
  • Nhiễm độc gan
  • Nhiễm độc thận
  • Suy giảm chức năng tủy xương

Tỷ lệ gặp tác dụng phụ phụ thuộc vào loại, liều lượng, thời gian sử dụng và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

Thuốc kháng sinh nào là mạnh nhất?

Kháng sinh mạnh nhất là những loại có phổ tác dụng rộng, bao gồm nhiều loại vi khuẩn khác nhau, và có hiệu quả cao trong điều trị các bệnh nhiễm trùng nặng. Một số loại kháng sinh mạnh nhất hiện nay bao gồm:

  • Carbapenems: Đây là nhóm kháng sinh mạnh nhất hiện nay, có tác dụng chống lại nhiều loại vi khuẩn gram âm và gram dương, bao gồm cả các vi khuẩn đã kháng với các loại khác. Một số loại carbapenems phổ biến bao gồm imipenem, meropenem, doripenem và ceftaroline.
  • Vancomycin: Có tác dụng chống lại các vi khuẩn gram dương, bao gồm cả các vi khuẩn đã kháng với methicillin (MRSA).
  • Linezolid: Có tác dụng chống lại các vi khuẩn gram dương, bao gồm cả các vi khuẩn đã kháng với methicillin (MRSA), vancomycin và fluoroquinolones.
  • Tigecycline: Có tác dụng chống lại các vi khuẩn gram dương và gram âm, bao gồm cả các vi khuẩn đã kháng với nhiều loại kháng sinh khác.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc sử dụng kháng sinh mạnh chỉ nên được thực hiện trong các trường hợp cần thiết, khi các loại khác không có hiệu quả hoặc có nguy cơ kháng kháng sinh cao. Việc lạm dụng có thể dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh, khiến các loại thuốc này mất hiệu quả trong điều trị nhiễm trùng.

Có thể dùng thuốc kháng sinh để điều trị bệnh virus không?

Thuốc chỉ có tác dụng đối với bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn. Bệnh virus là do virus gây ra, còn bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn là do vi khuẩn gây ra. Kháng sinh hoạt động bằng cách tiêu diệt hoặc kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn, nhưng chúng không hiệu quả đối với virus.

Việc sử dụng thuốc để điều trị bệnh virus có thể gây ra các tác dụng phụ không mong muốn, chẳng hạn như tiêu chảy, buồn nôn, nôn mửa, và phát ban. Trong một số trường hợp, việc sử dụng không đúng cách có thể dẫn đến kháng kháng sinh, khiến các bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn khó điều trị hơn.

Nếu bạn bị bệnh, điều quan trọng là phải đến gặp bác sĩ để được chẩn đoán chính xác. Bác sĩ có thể xác định xem bạn bị nhiễm trùng do vi khuẩn hay virus và kê đơn thuốc phù hợp.



Tại sao không nên tự ý dùng thuốc kháng sinh?

Tự ý dùng thuốc kháng sinh là việc sử dụng mà không có chỉ định của bác sĩ. Điều này có thể gây ra nhiều nguy cơ, bao gồm:

  • Dùng thuốc không đúng loại, liều lượng hoặc thời gian có thể khiến bệnh không khỏi hoặc bệnh nặng hơn. Ví dụ, nếu bạn bị viêm họng do virus, việc dùng thuốc sẽ không có tác dụng. Thậm chí, nó có thể làm nặng thêm tình trạng viêm họng do virus.
  • Dùng thuốc quá liều có thể gây ra các tác dụng phụ nghiêm trọng, thậm chí gây tử vong. Một số tác dụng phụ nghiêm trọng bao gồm sốc phản vệ, suy gan, suy thận,…
  • Dùng thuốc không đúng cách có thể làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh. Đây là hiện tượng vi khuẩn đã phát triển khả năng kháng lại tác dụng của kháng sinh. Điều này khiến các loại kháng sinh trở nên vô hiệu trong việc điều trị nhiễm trùng.

Kháng sinh có thể gây kháng thuốc không và làm thế nào để phòng ngừa?

Kháng kháng sinh là tình trạng vi khuẩn phát triển khả năng chống lại tác dụng của thuốc. Điều này có thể khiến các bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn khó điều trị hơn và thậm chí có thể dẫn đến tử vong. Có một số nguyên nhân gây bao gồm:

  • Việc sử dụng không đúng cách: Việc sử dụng không cần thiết, sử dụng không đúng liều lượng hoặc thời gian, hoặc ngừng sử dụng sớm khi các triệu chứng đã cải thiện có thể làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh.
  • Sử dụng trong chăn nuôi: Kháng sinh thường được sử dụng trong chăn nuôi để ngăn ngừa và điều trị nhiễm trùng. Tuy nhiên, điều này có thể dẫn đến việc vi khuẩn phát triển khả năng kháng thuốc và lây lan sang con người.
  • Sử dụng trong môi trường: Kháng sinh có thể được tìm thấy trong môi trường, chẳng hạn như trong nước và đất. Điều này là do kháng sinh được thải ra từ cơ thể người và động vật, cũng như từ các nguồn công nghiệp. Vi khuẩn có thể tiếp xúc với kháng sinh trong môi trường và phát triển khả năng kháng thuốc.

Để phòng ngừa kháng kháng sinh, cần thực hiện các biện pháp sau:

  • Chỉ sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ: Bác sĩ có thể xác định xem bạn có bị nhiễm trùng do vi khuẩn hay không và kê đơn thuốc phù hợp.
  • Uống theo đúng liều lượng và thời gian quy định: Điều quan trọng là phải uống hết thuốc kháng sinh, ngay cả khi bạn cảm thấy khỏe hơn. Ngưng sử dụng sớm có thể dẫn đến vi khuẩn không bị tiêu diệt hoàn toàn và có thể dẫn đến tái phát nhiễm trùng.
  • Không sử dụng để điều trị các bệnh nhiễm trùng do virus: Kháng sinh không hiệu quả đối với các bệnh nhiễm trùng do virus, chẳng hạn như cảm lạnh, cúm và thủy đậu.
  • Không dùng chung thuốc với người khác: Mỗi người có thể bị nhiễm trùng do vi khuẩn khác nhau và cần loại thuốc khác nhau.

Ngoài ra, cần thực hiện các biện pháp sau để giảm thiểu việc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi và môi trường:

  • Sử dụng các phương pháp chăn nuôi an toàn: Các phương pháp chăn nuôi an toàn có thể giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng và cần thiết phải sử dụng kháng sinh.
  • Cải thiện hệ thống xử lý nước thải: Việc cải thiện hệ thống xử lý nước thải có thể giúp giảm lượng kháng sinh thải ra môi trường.

Đây là một vấn đề nghiêm trọng đe dọa sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa là rất quan trọng để giúp ngăn chặn tình trạng kháng kháng sinh ngày càng gia tăng.

 

 

 

 

⏩⏩ Mời quý vị và các bạn quan tâm và tham gia các nền tảng để cập nhật và trao đổi thêm những thông tin – tình trạng sức khỏe cùng cộng đồng và bác sĩ chuyên khoa tại.

5/5 - (1 bình chọn)